Joan den urriaren hogeita seian modu baketsuan egin ziren eskuin muturreko profesional probokatzaile bat laster Bilbora iritsiko zela salatzeko gazte eta nerabe taldeek egindako manifestazioak. Hori bai, zirikatzaileari aparteko audientzia eman zioten; izan ere, eguneko pertsonaia bihurtu zuten.

Absurdua bada ere, liskarra sortu zen, hain zuzen ere, pertsonaia, azkenean, bertan izango ez zela jakin ondoren. Ziur aski hori zen bere jatorrizko asmoa. Protagonistek eskura zituzten gehiegikeria guztiak egin zituzten. Hurrengo egunetako egunkarietan eta ikus-entzunezko hedabideetako albistegietan islatu ziren ondorioak.

Prentsaren arabera, ezker abertzale “ofizialeko” erakunde erradikal disidenteetako militanteak, gaizkile-ikastun aurreratuen taldeetako kideak eta futboleko lehen mailako euskal klubetako jarraitzaile erradikalak izan ziren kaltetutako auzotarrek jasan zuten bandalizazioaren eragileak. Eta hori guztia testosterona dosi onekin ondua. Koktel bitxia. Bitxia eta sinesgarria, bai. Baina, jakina, ez antifaxista.

Su-emaile batzuei buruz esan liteke ideologia totalitarioaren jarraitzaileak direla, bai. Baina beste batzuk kaosaz baliatu ziren dendak hondatzeko. Eta nahikotxo, besterik gabe, ondo pasatu zutela esango nuke. Agian zentzua eman zioten bere bizitzari.

Horrekin ez dut esan nahi gertatutakoa larria ez zenik. Oso larria izan zen. Lehenik eta behin, istiluen ondorio material, emozional eta moralengatik. Eta politikoak ere bai, jakina: eskuin muturrak jarraitzaile mordoa bildu zuen hilaren hogeitaseian.

Baina baita irismen luzeagoko arrazoiengatik ere. Horrelako iskanbila bortitzak errepikatzen edo, are okerrago, kronifikatzen badira, ondorioak suntsitzaileak izan daitezke gure komunitatearentzat. Horregatik, gertatutakoa oso serio hartzea komeni da. Antzeko gauzak gertatu dira Europako beste hiri batzuetan, bai. Ez da fenomeno bakarra. Baina uste dut gure herrian arriskua dagoela gauza horiek errotu eta katramilatzeko.

Egia da bandalo gehienek ez zituztela “kale borrokaren” urteak bizi izan eta, beraz, ez dutela kaleko terrorismo-ekintza haien zuzeneko erreferentziarik. Baina egia da, halaber, ezker independentistaren gehiengoak ez duela indarkeria sozialki eta politikoki deslegitimatu nahi izan. Izan ere, gure herrialdeko sektore zabal batek –gutxiengoa bada ere– oraindik ere uste du indarkeriak justifikazioa izan dezakeela –edozein dela ere– esanahi bat ematen dio eta, beraz, balioa ematen dio. Bada, esanahi eta balio hori pozoia da oraindik ere indarkeria politika egiteko baliozko modu bat den –baliozko modua izateari inoiz ez diolako utzi– inguruneetan mugitzen diren gazteentzat.

Eta besteak, nerabeen frustrazioei aurre egiteko mekanismo gisa edo dibertitzeko modu gisa praktikatzen dutenak, lehenengoek beren partea emateko sortzen dituzten iskanbilez baliatzen dira.

Asmo politikoak dituen indarkeria –ez bakarrik egiten dena, baizik eta, hala badagokio, batzuen ustez, gauzatzea justifikatuta legokeena– toxikoa da gizarte demokratiko batentzat.

Horregatik, bere deslegitimazio osoa (edo birtualki osoa) gauzatzen ez den bitartean, sistema demokratikoan zabalik jarraitzen du ur-bide bat, eta, horren bidez, indarkeriak eta bere (askotariko) motibazioek gure kaleak eta plazak urpean utz ditzakete berriro. Ez da egoera sinesgaitza. Horri gehitzen badizkiogu lapa bonba eta berunezko urte beltzak faltan botatzen dituen gutxiengo horren asmo proto-terroristak, egoera hori egia bihur daiteke.

Gehiegikeria al da ideia hau? Ez dut uste, baina ezin dut baztertu; azken finean, ur beroez galdarraztatu den katuak ur hotzetik egiten du ihes. Edonola ere, nahiago dut okerrenean jarri, aurrea hartu ahal izateko, nahiz eta, logikoa denez, halakorik gertatuko ez delakoan egon.

Estrambotea

Hogeitaseiko gertaerek estrambote zaila izan dute azkenean. Izen baten azpian agertu diren Interneteko sare sozialen profil batzuk lortu dute gure hiriburuetako dozenaka merkataritza- eta ostalaritza-establezimendu ixtea gerta zitezkeen istiluetatik babesteko, nahiz eta probokatzaile profesionalaren kasuan bezala, azkenean sortu ez ziren. Izen batek lortu du hori, bere existentziaren benetako konstantzia ez duen erakunde baten izenak. Hau al da gure zain dagoena? Antsietate sozial erdi-iraunkorreko egoera bat? Gaitza hutsala izan daiteke hainbat eratan, baten bat, dirudienez, hau bezain absurdu eta deslaia.